Tamara Łempicka – biografia, dzieła i rekordowe ceny

Niewiele malarek może się pochwalić życiorysem, który brzmi jak powieść awanturnicza – ucieczka przed rewolucją, kariera w paryskich salonach i rekordy aukcyjne bijące na głowę męskich rywali. Tamara Łempicka, choć urodziła się w cieniu carskiej Rosji, stała się twarzą art déco i pierwszą Polką, której obraz przekroczył psychologiczną barierę 30 milionów dolarów. Sprawdźmy, co wiemy o jej pochodzeniu, dziełach i cenach – a co wciąż pozostaje tajemnicą.

Data urodzenia: 16 czerwca 1894 (lub 1898) ·
Miejsce urodzenia: Moskwa lub Warszawa ·
Data śmierci: 18 marca 1980 ·
Styl: art déco ·
Liczba obrazów: ok. 350 ·
Najdroższy obraz: Portret Marjorie Ferry – 36,8 mln USD

Siedem kluczowych danych w jednym zestawieniu – tam, gdzie biografia styka się z rynkiem sztuki.

Czy Tamara Łempicka była Polką?

Gdzie się urodziła?

Zarówno polskie biogramy, jak i międzynarodowe opracowania podają sprzeczne informacje. Wikipedia – polska encyklopedia internetowa wskazuje datę 16 czerwca 1894 roku, a miejsce jako Moskwa lub Warszawa. Z kolei Culture.pl – narodowy portal kultury przyjmuje rok 1898 i Moskwę jako miejsce urodzenia. National Geographic Polska – magazyn naukowy dodaje, że artystka sama zacierała ślady i prawdopodobnie posługiwała się fałszywą datą urodzenia.

Skąd pochodzili jej rodzice?

Rodzice Łempickiej byli Polakami – ojciec Borys Gurwik-Górski oraz matka Malwina z Deczyńskich. Mimo że przyszła na świat poza granicami Polski (w Moskwie lub Warszawie), jej polskie korzenie są bezdyskusyjne. Culture.pl – narodowy portal kultury podkreśla: „Łempicka była polskiego pochodzenia i za granicą używała nazwiska Tamara de Lempicka”.

Czy miała polskie obywatelstwo?

Po ślubie z Tadeuszem Łempickim, polskim prawnikiem, naturalnie otrzymała polskie obywatelstwo. Jednak po rewolucji i emigracji w 1918 roku jej status stał się skomplikowany. W Paryżu przez lata posługiwała się paszportem nansenowskim, a później przyjęła obywatelstwo amerykańskie. Kwestia, czy formalnie zachowała polskie obywatelstwo do końca życia, pozostaje niejasna.

Ile kosztuje najdroższy obraz Tamary Łempickiej?

Który obraz jest najdroższy?

Portret Marjorie Ferry, namalowany w 1932 roku, to absolutny rekordzista. Przedstawia brytyjską piosenkarkę i tancerkę w charakterystycznym dla Łempickiej stylu – zimna elegancja, zmysłowość i geometryczna precyzja. Obraz jest powszechnie uznawany za ikonę art déco.

Ile został sprzedany?

W lutym 2020 roku na aukcji Christie’s w Londynie Portret Marjorie Ferry osiągnął cenę 36,8 miliona dolarów – to najwyższa kwota zapłacona dotąd za dzieło polskiego artysty. Wikipedia – polska encyklopedia internetowa potwierdza tę wartość, a Historia: Poszukaj – portal edukacyjny zwraca uwagę, że cena ta wielokrotnie przewyższa wyniki innych malarzy art déco.

Kto go kupił?

Tożsamość nabywcy nie została ujawniona. W świecie aukcyjnym taki anonimowy zakup często oznacza kolekcjonera prywatnego lub fundację, która nie chce rozgłosu. Dla rynku sztuki jest to sygnał, że dzieła Łempickiej stały się obiektem inwestycyjnym najwyższej rangi.

Ile dzieci miała Tamara Łempicka?

Kim była córka Tamary?

Łempicka urodziła w 1918 roku jedyne dziecko – córkę Kizette (właściwie Marie-Christine). Dziewczynka od najmłodszych lat gościła na obrazach matki. Historia: Poszukaj – portal edukacyjny podaje, że Kizette była częstym modelem, a na płótnach pojawiała się zarówno w roli dziecka, jak i dorosłej kobiety.

Czy miała jeszcze dzieci?

Nie. Wszystkie źródła są zgodne – Łempicka miała tylko jedno potomstwo. Jej związek z Tadeuszem Łempickim zakończył się rozwodem w późnych latach 20., a późniejsze romanse (w tym z kobietami) nie przyniosły kolejnych dzieci.

Jakie są najważniejsze dzieła Tamary Łempickiej?

Najsłynniejsze obrazy

• Portret Marjorie Ferry (1932) – rekord aukcyjny, ikona art déco (Wikipedia – polska encyklopedia internetowa).
• Autoportret (Tamara w zielonym Bugatti) (1929) – prawdopodobnie najlepiej rozpoznawalny wizerunek artystki, często reprodukowany w książkach o sztuce XX wieku (Historia: Poszukaj – portal edukacyjny).
• Kobieta w błękicie (1927) – przykład perfekcyjnego połączenia kubistycznej kompozycji z neoklasyczną subtelnością (CiekawostkiHistoryczne.pl – portal historyczny).
• Kizette na balkonie (1927) – intymny portret córki, ukazujący czułość, którą Łempicka rzadko eksponowała w swojej chłodnej stylistyce (Culture.pl – narodowy portal kultury).
• Adam i Ewa (1932) – rzadki przykład sceny biblijnej w twórczości malarki, pełen zmysłowego napięcia (CiekawostkiHistoryczne.pl – portal historyczny).

Jakie motywy dominują?

Łempicka malowała przede wszystkim portrety i akty. Rzadko sięgała po pejzaże czy martwe natury – jak zauważa CiekawostkiHistoryczne.pl – portal historyczny, jej światem byli ludzie z wyższych sfer: muzy, bankierzy, arystokraci. Motywy często zaczerpnięte z mitologii greckiej (Andromeda, Dwie przyjaciółki) służyły pretekstowi do ukazania nagiego ciała w eleganckiej scenerii.

Wpływ: jej twórczość łączy prostotę form z dekoracyjnością, nowoczesność z nawiązaniami do sztuki dawnych epok (Historia: Poszukaj – portal edukacyjny). To połączenie sprawia, że obrazy Łempickiej są rozpoznawalne na pierwszy rzut oka.

Ile obrazów namalowała Tamara Łempicka?

Ile zachowało się do dziś?

Szacuje się, że Łempicka stworzyła około 350 obrazów (Culture.pl – narodowy portal kultury). Wiele z nich zaginęło lub zostało zniszczonych podczas II wojny światowej. Spora część jej wczesnych prac, głównie z okresu paryskiego, znajduje się w kolekcjach prywatnych i jest rzadko pokazywana publicznie.

Jakie były okresy twórczości?

Można wyróżnić trzy fazy: wczesną (lata 20. – ukształtowanie stylu art déco w Paryżu), dojrzałą (lata 30. – portrety na zamówienie i monumentalne kompozycje) oraz amerykańską (po 1939 – próby adaptacji do nowego rynku, mniej udane artystycznie). National Geographic Polska – magazyn naukowy podkreśla, że w USA malarka oddaliła się od swojego charakterystycznego stylu, co przełożyło się na spadek popularności za jej życia.

Oś czasu życia Tamary Łempickiej

• 1894/1898 – Urodziny w Moskwie lub Warszawie (Culture.pl – narodowy portal kultury).
• 1916 – Ślub z Tadeuszem Łempickim (National Geographic Polska – magazyn naukowy).
• 1918 – Ucieczka do Paryża po rewolucji październikowej (Historia: Poszukaj – portal edukacyjny).
• 1922 – Debiut na Salonie Jesiennym (Historia: Poszukaj – portal edukacyjny).
• lata 20. – Sukces w Paryżu, portrety elit (Historia: Poszukaj – portal edukacyjny).
• 1939 – Emigracja do Stanów Zjednoczonych (National Geographic Polska – magazyn naukowy).
• 1974 – Retrospektywna wystawa w Paryżu, która ponownie rozbudziła zainteresowanie jej twórczością (Culture.pl – narodowy portal kultury).
• 1980 – Śmierć w Cuernavaca, Meksyk (National Geographic Polska – magazyn naukowy).

Co potwierdzone, a co pozostaje niepewne?

Co mówią źródła?

„Łempicka była polskiego pochodzenia i za granicą używała nazwiska Tamara de Lempicka. Jej życiorys to mieszanka faktów i legend, które sama artystka z ochotą podsycała.”

Culture.pl – narodowy portal kultury

„Łempicka zadebiutowała na Salonie Jesiennym w 1922 roku i szybko stała się jedną z najsłynniejszych portrecistek lat 20. i 30. Malowała po kilkanaście godzin dziennie.”

Historia: Poszukaj – portal edukacyjny

„Wiele biograficznych informacji o Tamarze Łempickiej jest niepewnych. Sama artystka celowo zacierała ślady, manipulując datami i miejscem urodzenia.”

National Geographic Polska – magazyn naukowy

Dla polskich kolekcjonerów i instytucji muzealnych wyzwanie jest jasne: albo aktywnie uczestniczyć w rynku dzieł Łempickiej, zanim wszystkie trafią do prywatnych skarbców na zawsze, albo ryzykować, że najcenniejsze polskie dziedzictwo artystyczne art déco stanie się dobrem dostępnym wyłącznie za granicą – na aukcjach, na które polskie muzea nie będą w stanie licytować. Im dłużej polskie instytucje zwlekają, tym wyższe będą ceny i tym mniejsza szansa na odzyskanie tych prac do krajowych zbiorów.

Najczęściej zadawane pytania